Het wonder van Butzanów

Dit is een foto van een deel van de buitenkant van de synagoge van Butzanów. Boven het raam in het midden van de stenen boog is in het lichte vlakje heel erg vaag een davidster te zien met daarboven een datum. Foto is van: F. Sanford Morganstein
Een ander deel van de buitenkant van de synagoge in Butzanów. Hier is duidelijk te zien dat het gebouw van binnen een grote puinhoop is.

Mijn vader  werd op 16-12-1912 geboren in Budzanów. Nu ligt dat dorp in Oekraïne, maar in 1912 was het onderdeel van de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije. Door de grenswijzigingen na de Eerste Wereldoorlog kwam het in Polen te liggen. En in 1939 werd Budzanów Russisch, na het pact tussen nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie Hij is dus vaak van nationaliteit gewisseld zonder zelf van zijn plek te komen. Alleen voor zijn laatste nationaliteit, de Nederlandse, was hij werkelijk naar Nederland gekomen.

Dat dorpje, Budzanów, een zogeheten Sjtetl waar veel joden woonden, leek voor mij als kind vroeger een onneembare vesting, iets heel geheimzinnigs, iets wat misschien wel niet bestond. Dat had alles te maken met het feit dat mijn vader er nooit zou kunnen terugkeren omdat het onder het communisme van de Sovjet-Uni viel en mijn vader dat ‘geloof’ de rug had toegekeerd.

Toen Budzanów vanaf de val van de Sovjet-Uni tot West-Oekraïne behoorde, was ineens de weg wel vrij naar zijn geboorteplaats. Toch is het er nooit van gekomen. Er was op een gegeven moment sprake dat ik samen met mijn zus en onze vader er naar zou afreizen, maar onze vader voelde zich toch te oud.

De geboorteplek van mijn vader bleef mij fascineren en via internet probeerde ik informatie te vinden. Dat bleek nog niet zo makkelijk. Wat oude prentkaarten en een vaag fotootje. Tot ik gisteren weer eens ging zoeken op de naam Budzanów en er tot mijn grote verbazing een foto afgebeeld stond van de synagoge van Budzanów. Dat kleine dorpje, waarvan ik dacht dat het wat het jodendom betreft helemaal met de grond gelijk was gemaakt, het dorpje waar ik alleen over kon dromen, maar waar ik waarschijnlijk nooit iets van te zien zou krijgen, van dat dorpje had de synagoge de Tweede Wereldoorlog overleefd. Te zien was wel dat het gebouw niet meer in gebruik was, dat het van binnen helemaal vervallen was, misschien zelfs als opslagruimte werd gebruikt. Maar het was er nog en de fotograaf wees er nog op in een onderstaande tekst dat er een piepkleine Davidster aan de buitenkant in het steen was gegraveerd.

Ik kreeg er een behoorlijke emotionele klap van. Waarom kan ik nu niet meer aan mijn vader vragen of hij vroeger naar die synagoge ging. Waarschijnlijk wel.

Advertenties